De grap met een organisatie als Rusland is dat het ergens altijd een reus op lemen voeten is gebleven. Een valse reus, dat wel. Maar in essentie toch een lemen reus. Niet in staat om op ordentelijke wijze een op papier overzichtelijke oorlog te winnen. Een zenuwachtige reus ook. Altijd nerveus dat de Navo-landen op een goede dag aan de poorten van Moskou zullen staan, met anderhalve man en een paardenkop. Niet snappend dat er geen sterveling op de hele wereld te vinden is die het land vrijwillig zou willen innemen en bezetten. Zelfs niet wanneer alle poorten worden open gezet, de loper uitgerold, en de wodka koud geserveerd staat als welkomstdrankje.

Zoals er ook niemand bereid is om de Stille Oceaan te bezetten of, dichterbij, eiland Griend. Ten eerste omdat er niks te beleven is, maar ook omdat er nu eenmaal plekken op aarde zijn waar je bij voorkeur niet verkeert. “Zou er dood nog niet willen liggen”, zei mijn schoonvader wel eens over bepaalde geografische plekken, gehuchten, dorpen, of steden. Of zelfs over een hele provincie, zoals Brabant.

Projectie

En die tragische kwalificatie geldt natuurlijk voor Rusland. Misschien niet voor het land op zich, maar wel voor de gemankeerde gastheer die er de scepter zwaait. Niettemin blijft de reus op lemen voeten maar voortdurend bevreesd voor een onverhoedse aanval vanuit het democratische Westen. Zoals een goed bewapende bankovervaller, die met een sporttas vol geroofd geld door een winkelcentrum loopt, alsmaar bezorgd over z’n schouder kijkt of hij zelf misschien geen lijdend voorwerp wordt van een overval. Paranoïde projectie, zou Freud dit ziekelijke fenomeen genoemd hebben.

Bijna iedereen weet trouwens dat Rusland een twijfelachtige reputatie heeft als het gaat om het succesvol voeren van een aanvalsoorlog. Op een intelligente en creatieve manier initiatief nemen en houden zit eenvoudig niet in het DNA van een rigide dictator en zijn malafide handlangers. En al helemaal niet in een bleekneus die bekend stond als middelmatig bij zijn toenmalige geheime werkgever.

Vleugje

Dat zie je trouwens ook aan z’n opgebouwde record over de afgelopen 23 jaren. Vrijwel alle door hem aangestuurde operaties worden altijd gekenmerkt door een combinatie van list, sluwheid en bedrog, gelardeerd met een vleugje onnozele domheid. Bijv. iemand stiekem vergiftigen in Londen, denken daarmee weg te komen, maar wel het gif-flesje laten slingeren. Of een drieste afluisteroperatie op touw zetten in Den Haag, maar vervolgens schaamteloos eenvoudig in de kraag gevat worden door twee wakkere beambten van de Nederlandse inlichtingendienst. Plechtig liegen dat je alleen maar militaire oefeningen houdt, maar dan toch opzichtig een soeverein buurland binnen vallen, denkend dat niemand dat voorzien had. Of een kernwapenverdrag afsluiten en je daar stiekem niet aan houden, gokkend dat de ander het vast niet in de gaten heeft. Een passagiersvliegtuig uit de lucht schieten, en domweg blijven ontkennen dat het projectiel van jou was. En glashard beweren dat je de ander verdenkt van de inzet van chemische wapens, terwijl je ze zelf paraat hebt liggen voor gebruik.

Ook het pathologische liegen van Sergey Lavrov, past geheel in dat amateuristische beeld. De minister van buitenlandse leugens, inmiddels wereldberoemd doordat hij als enige mens op aarde sinds zijn kleuterschool nooit meer waarheid heeft gesproken. En daar inmiddels dus ook aardig scheel van kijkt. Tenminste, volgens de waarneming van een bevriend oogarts die ik daarover raadpleegde, en die een verband tussen permanent liegen en scheel kijken voor mogelijk houdt.

Personenauto’s

Nee, ongemerkt hebben we de Russische capaciteiten met z’n allen toch weer overschat. Ongewild doet het denken aan de personenauto’s van het merk LADA, die in de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw behoorlijk in trek waren, ook in Nederland. Eerlijk is eerlijk, op papier leek het best aantrekkelijk. Een ruime en robuuste budgetauto van alle gemakken voorzien, tot sproeiers en ruitenwissers op de koplampen aan toe. Inclusief spatlappen die bestand waren tegen de blubber van een zojuist geploegde boerenakker. Maar dan wel de helft goedkoper dan Europese merken konden leveren. En die voor de wat meer voorzichtig aangelegde mens een vorstelijk gevoel van passieve veiligheid gaven. Je moest er beslist geen botsing mee krijgen als medeweggebruiker, want dan kwam je van een koude kermis thuis. Primitieve technologie die eigenlijk was ontworpen voor Russische pantserwagens, vond je namelijk terug in deze hoekige auto’s. Bovendien was de verwarming van dusdanig superieure kwaliteit dat je veel geld uitspaarde, omdat je nooit meer naar de sauna hoefde. Maar eenmaal buiten de showroom, viel het altijd tegen.

Berenhol

Iedereen die het dierenrijk een beetje kent, weet dat je een beer nooit moet proberen te verrassen in z’n eigen hol. Niet alleen is dat sterk af te raden, belangrijker is dat het motief van zo’n wanhoopsdaad hoegenaamd ontbreekt, aangezien er op de plek waar de beer slaapt en vertoeft, helemaal niets te halen valt. Tot zover zijn de voors en tegens nog overzichtelijk. Hachelijk wordt het pas wanneer die beer zich buiten zijn veilige territorium begeeft om daar met veel geweld een wedstrijd krachtpatsen te beslechten in zijn voordeel. Zoals een in de kunst van het verdedigen gespecialiseerd Italiaans voetbalteam onmogelijk succesvol kan zijn in de opdracht een lastige uitwedstrijd met 5-0 te winnen, precies zo ligt dat ook voor het Russische leger.

Want om zo’n brutale overwinning te boeken, zijn tenminste twee factoren vooraf noodzakelijk. Ten eerste moet de tegenstander een beetje méé werken. En daarnaast veronderstelt het een flinke dosis creatieve intelligentie, flexibiliteit en tactisch vernuft. Uitgezonderd Garry Kasparov, die niet eens in Rusland zelf geboren werd, is de combinatie van deze drie eigenschappen nog nooit in ruime mate gesignaleerd bij welke Russische schaker dan ook. Zeker, kampioenen in de schoonheid van het verdedigen bracht het land ruimschoots voort. Maar aan die kwaliteiten heb je weinig als je plompverloren probeert een buurland te overweldigen om het te onderwerpen aan de eigen ziekelijke machtswellust.

Gloren

Vaak kan het even duren voordat iemand beseft dat hij te hoog gegrepen heeft. Dat de broek die aangetrokken is, tenminste drie maten te groot is. Dat men zijn hand finaal heeft overspeeld. Laten we hopen dat dit inzicht een dezer dagen begint te gloren aan de hemel boven Moskou. Opdat land en leger weer gaan doen waar ze goed in zijn. Namelijk het eigen territorium verdedigen tegen een denkbeeldige indringer. Eentje die tot in lengte van eeuwen niet zal komen. Behalve in de hallucinaire dromen van een kleine potentaat, die z’n eigen bevolking in een wurggreep gevangen houdt. Maar die uiteindelijk, nadat zijn dollemansrit in een ravage geëindigd is, nergens meer veilig zal zijn. Alleen al omdat hij de reputatie van zijn eigen land en goedwillende mensen definitief verkwanselde.

Tekst: Pjotr Nastakovitsj

Naschrift. De auteur was decennia lang verbonden aan het Nederlands Instituut voor Ziel en Zaligheid, met als speciaal aandachtsveld de verhouding tussen inborst, sport, en tactische gevechtstraining tegen ziekelijke illusies.