Nog vier dagen te gaan en het is Kerst. Het jaarlijkse feest van Licht dat markeert hoe de allerdonkerste dagen van het jaar hun tijd weer hebben gehad. Zodat met hoop en verwachting kan worden uitgezien naar het Licht waarin het leven zich het liefst ontwikkelt. Er is geen ander moment in het jaar waarin mensen zo sterk worden aangeraakt door gevoelens die te maken hebben met eindigheid en nieuw begin.

In essentie draait alles met Kerstmis rond het thema vertrouwen. Zeker, de kracht van de duisternis kan soms indrukwekkend sterk lijken. Maar nog krachtiger is het innerlijk weten dat het Licht uiteindelijk altijd zal zegevieren. Niet alleen omdat we dat graag willen, maar ook omdat het in de hele geschiedenis van de mensheid altijd zo is gegaan. Al waren er soms lange perioden van intense duisternis, uiteindelijk bleek het Licht telkens sterker. Het goede in de mens overwon altijd het kwade. Hoeveel afschuwelijke offers dat ook vroeg van mensen persoonlijk, het goede gaf en geeft zich nooit gewonnen. Het was altijd sterker en zal altijd sterker blijven.

Terug geven

Ergens in Amsterdam is een restaurant dat gedwongen was zijn deuren te sluiten, maar waar behalve lege tafels alles is zoals het hoort te zijn. Duidelijk zichtbaar en hoorbaar voor voorbijgangers, spelen in een sfeervol verlichte en aangeklede ambiance een violist en gitarist hun prachtige Kerstmuziek. Onverstoorbaar, alsof de tafels gewoon bezet zijn met gasten, zoals in voorgaande jaren. Alle lichtjes en kaarsen branden, omdat de gastvrouw zich realiseerde dat niets zo erg is als een donkere herberg waar niemand kan worden onthaald. In haar keuken bereidt ze intussen eenvoudige maaltijden die dagelijks worden uitgedeeld aan mensen zonder dak boven hun hoofd. En aan anderen die honger hebben of extra kwetsbaar zijn. Kosteloos. Omdat ze meer dan genoeg heeft verdiend in de afgelopen jaren, is het haar manier om iets terug te geven aan mensen die het nodig hebben.

De eigenaar van een witgoedwinkel in Utrecht belt dezer dagen zijn klanten om te vragen of hun machines misschien nog onderhoud nodig hebben. Als gratis service. Iets waar hij normaal gesproken nooit eerder aan toe kwam omdat hij te druk was met z’n toko. Samen met een medewerker checkt hij op locatie of alle apparaten nog functioneren zoals het hoort, en plegen ze achterstallig onderhoud als dat nodig is. Een creatieve vorm van klantgerichte binding, die gebaseerd is op geven en daarom wordt ervaren als sympathiek.

Geen huur…

Een winkelier op leeftijd in een nabijgelegen dorp waar ik graag kom, verhuurt sinds enkele jaren een stukje van zijn winkelruimte aan een herenkapper. Die nu thuis zit met de handen in zijn eigen haar, omdat hij zijn werk niet kan doen. ”Ik heb hem gezegd dat hij geen huur hoeft te betalen over december, en als het nodig is ook niet over januari. Zelf heb ik het immers goed en hoef me geen zorgen te maken omdat ik al pensioen krijg. En hij heeft wel een gezin te onderhouden…”

Ergens is het wonderbaarlijk dat het lijkt alsof donkere tijden kennelijk nodig zijn om het beste in mensen weer boven te halen. Niet alleen binnen intermenselijke relaties, maar ook in de microkosmos waarin ieder mens individueel verkeert. “Zonder die periode van gitzwarte depressie die aanvoelde als ‘de dood’, was ik nooit uitgegroeid tot degene die ik nu ben geworden en mag zijn.” Of: “Juist dat huwelijk waarin ik jarenlang moest zien te overleven, heeft me geleerd wat ik werkelijk nodig heb om in vrede te kunnen leven met mezelf. Waardoor ik nu eindelijk toe kom aan Leven, in plaats van overleven. Eerlijk gezegd betwijfel ik of me dat zonder die pijnlijke ervaring ooit gelukt was.”

Natuurwet

Alles in de indrukwekkende schepping zoals we die kennen, is gebaseerd op principes van dualiteit. Niets daarin kan blijvend bestaan zonder zijn of haar tegendeel. Dat begon al met het metaforische verhaal over het paradijs waarin twee mensen in opperste gelukzaligheid met elkaar konden vertoeven, in goedheid en vertrouwen. Totdat ze hun paradijselijkheid lieten bederven door hun angsten, nadat ze uiteindelijk de verleiding niet konden weerstaan die overvloed aan harmonie toch eens op de proef te stellen.

Zo ook in het prachtige verhaal van de verloren zoon, of dochter. Die zijn gelukkige leven en toekomst verwarde met saaiheid, en die zijn vader en broer verliet om te ontdekken dat hij het nergens beter kon krijgen dan juist bij hen. Maar daarvoor was wel eerst de ervaring noodzakelijk dat hij alles maar dan ook alles kwijt moest raken en finaal aan lager wal belandde. Met alle pijn en lijden van dien. En voor de vader in dat ontroerende verhaal was het nodig beproefd te zien wat zijn onvoorwaardelijke liefde in het uiterste geval kan betekenen. Juist wanneer die unieke liefde (tijdelijk) niet meer kan worden ontvangen door de ander. De kern van die boodschap is dat deze vader op een nog dieper niveau van zijn zoon kon houden, nadat die ten lange leste was teruggekeerd naar huis.

Betekenis

De eeuwige dans tussen Licht en Duister zal nooit eindigen hier op aarde. Om de eenvoudige reden dat het Licht niet kan bestaan zonder het Duister. En omgekeerd evenmin. Anders gezegd: zonder het bestaan van duisternis zou Licht geen enkele betekenis meer hebben. Zoals we gezondheid niet meer zouden ervaren als een groot geschenk, wanneer er nooit meer ongemak of ziekte zou zijn. En zoals zonneschijn iedere betekenis zou verliezen, waneer het nooit meer zou regenen. Ja, zelfs zoals een man uiteindelijk zou vergeten dat hij in de eerste plaats mens is, wanneer hij nooit meer een vrouw zou zien om lief te hebben.

Juist nu we door een tijd gaan van beproevingen, vaak zowel individueel als collectief, is het goed ons te herinneren dat het principe van dualiteit overal en altijd werkzaam is. Het ligt als een grondraster verweven in de schepping zoals we die kennen. Niets kan blijvend bestaan zonder haar tegendeel. En kennelijk is dat precies de bedoeling van de ordening hier op aarde zoals die bedoeld is. Pas de afwezigheid van iets wat voor ons van grote waarde is, maakt haar aanwezigheid weer werkelijk van betekenis.

Hernieuwd vertrouwen

Alleen al dit inzicht zal leiden tot een hernieuwd vertrouwen dat uiteindelijk alles zich voltrekt zoals het bedoeld is. Of tenminste zoals het ooit voorzien is, toen alles gaandeweg vorm kreeg. Als het mee zit, leidt die universele werkelijkheid tot een innerlijk gevoel van rust en acceptatie. Aanvaarding dat de dingen zijn zoals ze zijn. Vanuit een diep vertrouwen dat eenvoudig niets, hoe donker van aard ook, ons blijvend kan onderdompelen in angst, pijn en verdriet.

Of, zoals een wijze vrouw en gids die ik uitzonderlijk respecteer het ooit uitdrukte: “Duisternis in zichzelf heeft geen enkele kracht, noch betekenis. Behalve dan de betekenis die wij er vanuit onze tunnelvisie aan toe kennen. Duisternis is niets meer en niets minder dan de tijdelijke afwezigheid van Licht.”

Als we dat principe uiteindelijk leren zien, rest ons niets anders dan te kiezen voor het Licht, waar dat ook maar enigszins mogelijk is. Graag wens ik iedereen goede en fijne Kerstdagen!

Tekst: Herbert van Weerdenburg