Soms kan het lonen de geschiedenis te gebruiken als gids voor het heden. Niet de Middeleeuwen, maar slechts 15 jaar terug in de tijd, het jaar 2007. Het is frappant hoe groot de gelijkenis is met wat zich nu afspeelt. Destijds: een oververhitte economie die finaal vast liep aangezien er een wurgend tekort aan personeel was in alle sectoren. Toen ook: een overspannen ‘huizenmarkt’ die uit z’n voegen barstte. Uitgaven van consumenten waren op het decadente af, de winsten van het bedrijfsleven griezelig groot. Economen werden vroeg grijs, want zagen het einde van het kapitalistisch systeem naderen.

Die ongezonde situatie duurde al geruime tijd, totdat een wereldwijde economische crisis te hulp kwam. Eentje die begon met een ongekende kredietcrisis maar zich al snel uitbreidde over alle sectoren van de wereldeconomie. De blinde paniek was zo groot dat die factor er op zichzelf er al voor zorgde dat het hele proces versneld werd. In ons land voorkwam de overheid dat grote ‘systeembanken’ omvielen, door ze tijdelijk te nationaliseren. Het duurde zeker tot 2014 voordat de wereldhandel zich had hersteld. Zeven ‘magere’ jaren leken voorbij maar topeconomen waarschuwden veelvuldig dat als de les van deze crisis niet werd geleerd, het wachten was op de volgende.

Lucht

In de tussentijd loste alle spanning in de oververhitte economie zich vanzelf op. Consumenten bezuinigden massaal op hun uitgaven, de huizenprijs kelderde in recordtijd, aandelenmarkten stortten in, en honderdduizenden verloren hun baan omdat zowel bedrijfsleven als overheid de broekriem strak aan trokken. Als gevolg daarvan kreeg de overspannen arbeidsmarkt eindelijk lucht, waarna (ontslagen) werknemers werden omgeschoold voor beroepen in sectoren waar een groot tekort was.

Destijds las ik een opiniërend artikel waarin sommige economen deze wereldwijde crisis ook als een voordeel duidden. Zij behoorden tot een groep denkers die toen al zag dat de situatie onhoudbaar was geworden. Niet alleen vanwege genoemde oververhitting, maar juist omdat een te lange periode van hoogconjunctuur per definitie dramatische gevolgen heeft voor de natuur en het milieu, waarin mens, dier en plant, moeten overleven. Op langere termijn niet houdbaar is, tenminste wanneer de mensheid z’n eigen ondergang nog wil voorkomen.

Airbag…

Al op de middelbare school leerde ik dat het economisch systeem zoals we dat kennen voor- en nadelen heeft. Tot de nadelen behoort dat het geen noodrem heeft waar iemand aan kan trekken, zoals tot medio 2007 gekund had om een wereldcrisis af te wenden. Maar tegelijk kent het systeem ook voordelen, zoals “zelfcorrigerende mechanismen”, die automatisch in werking treden op het moment dat het helemaal mis gaat. Op zichzelf klopt dat, zij het dat die correcties pas actief worden op het moment dat de crisis zich al voltrekt. Zoals een airbag die zich pas opblaast nadat de auto finaal in de kreukels ligt.

Dat proces is trouwens volledig vergelijkbaar met het menselijk lichaam en allerlei ziekten en kwalen waaraan het ten prooi kan vallen. Ook daar is het zo dat signalen die het lichaam eerder gaf, vaak niet zijn herkend. Of wel herkend, maar vervolgens genegeerd. Uiteindelijk leidt dat tot een ernstige ziekte of kwaal, waarna het lichaam zichzelf zal helen. Al dan niet met behulp van medicatie of een operatie.

Herstellen

In die zin is er geen reden voor zorg, laat staan paniek, nu we aan de vooravond staan van een nieuwe, wereldwijde economische crisis. Ook dit keer zal het systeem dat totaal oververhit is geraakt, dankzij de crisis afkoelen. In grote lijnen zal dat verlopen zoals het in 2007 tot 2014 ging. Nog meer groei zal lange tijd tot het verleden gaan behoren en in plaats daarvan ontstaat economische krimp. Zoals een mens die door overgewicht kwalen ontwikkelde, zich zal herstellen zodra het lichaam dankzij verlies van overtollige kilo’s z’n normale proporties weer aan neemt.

Straks zullen sommige economen opnieuw wijzen op de voordelen van een economische crisis als therapie. Iedereen wil van z’n aandelen af, de valse lucht in de huizenmarkt zal ontsnappen, het tekort aan personeel verdwijnt als sneeuw voor de zon door forse bezuinigingen en groeiende werkloosheid. Spanning op de “logistieke ketens” zal verdwijnen doordat de menselijke overconsumptie drastisch afneemt.

2027

Het enige verschil met toen is dat er behalve een wereldwijde economische crisis, nu tegelijk een acute klimaatcrisis is. En dat het cultiveren van complotten om de complexe realiteit te kunnen bevatten, een mentale volksziekte lijkt geworden. Maar dat is een psychologische crisis. Ook die zal zich vanzelf weer oplossen naarmate mensen verdraaiing van feiten beu zijn geworden, omdat het nog nooit heeft bijgedragen aan een harmonieuze oplossing van welk probleem dan ook. En we uiteindelijk toch liever de naakte realiteit onder ogen zien dan blijven geloven in boosaardige sprookjes van Grim, die altijd de ander aansprakelijk stellen voor onze eigen onvrede.

Tegen die tijd is het al 2027, zal Leonie Prins (38) de eerste vrouwelijke premier van dit land zijn waarop iedereen een beetje verliefd is, en teelt Mark Rutte biologische wijndruiven op een lapje grond nabij Kraggenburg.

Tekst: Herbert van Weerdenburg

Copyright 2022 © Huis van Verwondering