Foto: Toon Uijttewaal

 

Terwijl ik genoot van een hemels uitzicht op een heideveld in Drenthe, waar de tijd zomaar een paarhonderd jaar heeft gepauzeerd, moest ik ineens terug denken aan het begrip onthaasting. Dat alweer 22 jaar geleden werd gelanceerd door Margreeth de Boer. De minister van volkshuisversting die destijds zelf lange en slopende werkweken maakte, en in haar dienstauto van hot naar her door het land gereden werd. Zij ondervond aan den lijve wat het betekent om geleefd te worden. Zo ontstond bij haar een innerlijk doorvoeld besef dat het roer echt om moest. En niet alleen voor haarzelf.

Functionerend in een mannenwereld waarin oppervlakkigheid en scoringsdrift de maat der dingen is, hield zij haar in die tijd revolutionair pleidooi voor ont-haasting. Als antwoord op het moordende tempo waarin steeds meer mensen sinds de jaren ‘90 zijn gaan leven. Mij is altijd bij gebleven de grote moed die er voor nodig was om juist vanuit haar publieke functie, eindelijk te pleiten voor kwetsbaarheid. Want waar haast en kwetsbaarheid elkaar niet verdragen, kan onthaasting juist leiden tot een verruiming van ons bewustzijn. Een groeiend besef, dat alles wat werkelijk van waarde is in het leven, alleen geproefd kan worden vanuit een rustige staat van Zijn.

Organisch leeftempo

Margreeth de Boer pleitte niet alleen voor een andere manier van leven, maar voegde ook zelf de daad bij het woord. Toen zij gevraagd werd voor een nieuwe ministerspost in een volgend kabinet, bedankte ze daarvoor beleefd. Datzelfde deed ze toen ze benaderd werd om burgemeester van Amsterdam te worden. Typisch twee functies die een hoge mate van voortdurende beschikbaarheid en stressbestendigheid vereisen. En die geen ruimte laten voor een normaal, organisch leeftempo, waarbij een mens goed gedijt.

Waar deze moedige vrouw al snel werd verguisd binnen de poltieke kaasstolp waaronder zij leefde, kreeg zij ook onverwacht veel bijval in haar pleidooi voor onthaasting. Ondermeer van Theo Zweerman, vele jaren werkzaam als hoogleraar Franciscaanse spiritualiteit in Utrecht. Volgens hem was het grootste probleem van de postmoderne tijd het opvoeringssyndroom, waaronder de meeste mensen gebukt gaan. Eenzijdig gericht op kwantiteit en snelheid, en dus onvermijdelijk steeds minder op kwaliteit en wat werkelijk van waarde is. Wat Zweerman daarbij vooral zag sneuvelen, is de menselijke maat. Een manier van omgaan met elkaar waarbij bewust tijd nemen, voorop staat.

Verleerd

In diezelfde jaren had ik een vraaggesprek met Rien van Dijk, psycholoog in Holten. Hij werkte vooral met ondernemers die waren vast gelopen. Verreweg de meesten van hen op chronische stressklachten en aanverwante (lichamelijke) symptomen. Hij schetste als voorbeeld een zakenman, die volkomen was verleerd hoe hij ontspannen kon. Zes tot zeven dagen per week was hij bezig met zijn bedrijf. Eenmaal in behandeling voor een burnout, verplichtte Van Dijk hem om te beginnen tenminste 2 weken vakantie te nemen. En die in buitenland door te brengen met zijn gezin, ver weg van zijn bedrijf.

Er bleken meerdere gesprekken voor nodig, alvorens hij de beste man zo ver had gekregen in te stemmen met zijn dringende advies. Alleen al het vooruitzicht dat hij zijn onderneming enige tijd zou over laten aan z‘n medewerkers, maakte deze man zo mogelijk nog gestresster en onrustiger. Maar uiteindelijk was het dan zover, en werden auto en caravan met frisse moed ingepakt voor een zonnige vakantie in Frankrijk.

Niets doen

Het werden voor hem hele moeizame en gespannen dagen op een camping, die sterk aanvoelden alsof hij als een kat in een vreemd pakhuis was beland. Niets doen maakte hem chagrijnig en ongelukkig. Terwijl hij zogenaamd boodschappen ging doen in een naburig dorpje, had de man kans gezien om stiekem met zijn secretaresse te bellen en haar heimelijk instructies te geven. De volgende morgen ging tijdens het gezinsontbijt zijn telefoon, waarbij vrouw en kinderen het gesprek konden mee beluisteren. Een acute noodsituatie binnen het bedrijf, die alleen kon worden gemanaged  door de baas zelf… Na het kortste familieberaad ooit, stapte de directeur opgelucht in zijn auto, om in één ruk terug te rijden naar Nederland. Pas tien dagen later haalde hij zijn gezin weer op, uit Frankrijk. Tot verbijstering van zijn psycholoog, die in de veronderstelling verkeerde dat z’n cliënt serieus had gewerkt aan z’n herstel.

Verkramping

Veel problemen en conflicten tussen mensen, ook in relaties, ontstaan als gevolg van haast,  een hoog leeftempo en onvermogen om diepgaand te ontspannen. Wie gejaagd leeft, komt niet toe aan wezenlijk contact met zichzelf op hart- en zielsniveau. Want intensief en haastig leven leidt tot verkramping van spieren, dus ook van de hartspier. En alles wat verkrampt is, bevindt zich in een (permanente) staat van over-leving. Een toestand waar binnen geen mogelijkheid is om vanuit innerlijke ruimte te luisteren naar de diepere, eigen behoeften en verlangens. Laat staan naar die van de ander. Aldus ontstaat een ideale voedingsbodem voor onbegrip, misverstaan en een gebrek aan empathie voor wat de ander eigenlijk beweegt.

Poort…

Dikwijls blijkt het nodig dat mensen worden stil gezet door omstandigheden in hun leven, die aanvankelijk aanvoelen als afschuwelijk. Zoals ziekte, ontslag, of andere ingrijpende verlieservaringen. Als het tegen zit, kunnen dit soort ervaringen er toe leiden dat we nog verkrampter gaan leven, in een uiterste poging de controle over ons leven te herpakken. Maar als het mee zit, kan het zijn dat zo’n ervaring als kantelpunt werkt voor een nieuw begin. Soms blijkt het mogelijk een lange periode van over-leven af te sluiten, en eindelijk toe te komen aan Leven. Dankzij de tegenslag en rampspoed die ons overkwam, kan zich dan een poort openen naar wezenlijke verbinding. In de eerste plaats in de relatie met onszelf. En in het verlengde daarvan binnen relaties met hen die ons zo lief zijn.

Herbert