Een kunstschilder die voor z’n ezel gaat zitten om een nieuw schilderij te maken, zal rustig de tijd nemen voordat hij begint. Het kan even duren voordat zijn penseel het doek toucheert. In dat ene moment van introspectie en inspiratie wordt diep van binnen een keuze gemaakt wat precies de unieke grondtoon van deze creatie gaat worden. Soms zelfs wil worden, als de onderliggende scheppingsdrang zich onweerstaanbaar opdringt. Wordt het een melancholische streek…? Een ingetogen…, of misschien toch een uitbundige…? Uiteindelijk zal de eerste streek die gezet wordt op het maagdelijk witte doek bepalend zijn voor het hele kunstwerk.

Een soortgelijk mechanisme is zichtbaar bij het aangaan van relaties in de liefde. Tenminste, voor wie daar oog voor heeft, of krijgt. Ooit hoorde ik een hoogleraar in de relatiekunde vertellen dat naar zijn persoonlijke ervaring in het werken met duizenden stellen, zelfs de eerste paar contactminuten tussen twee aanstaande geliefden, doorslaggevend zijn voor het ‘grondraster’ dat zich tussen hen vormt. Alles wat zich verder gaat ontwikkelen tussen deze twee mensen, zal gebaseerd zijn op de eerste kiemlaag die bij hun eerste kennismaking werd gelegd. Volgens hem was daar geen wetenschappelijk bewijs voor. Het was zijn eigen inzicht, dat zich in de loop van 35 jaren therapeutisch werk met stellen, gaandeweg had verdiept.

Glashelder

Vaak heb ik nagedacht over zijn opmerkelijke inzicht, gedurende de jaren dat ikzelf intensief werkte met partners in de liefde. Juist omdat ik steeds meer ging zien dat er ‘iets’ was wat onbenoembaar leek, maar onbewust, dus sluimerend van invloed was op de relatie. Een soort geheime ‘sleutel’, die zich alsmaar bleef onttrekken aan het licht van hun bewustzijn. Juist omdat het alweer zo lang geleden was dat ze elkaar hadden ontmoet, kon dit aspect veilig opgeborgen blijven in de gezamenlijke kluis van hun verleden. De keren dat het lukte dit grondraster alsnog boven water te krijgen, zal ik niet vergeten. Omdat het in één klap glashelder maakte waarom twee mensen al zo lang niet werkelijk gelukkig waren met elkaar. En samen terecht waren gekomen in een toestand van relationeel afzien en overleven.

Eén schrijnend voorbeeld hiervan komt mij altijd in gedachten, wanneer dit thema zich aandient. Een vrouw van midden veertig was al op jonge leeftijd getrouwd met haar man, en samen hadden zij vier kinderen. Haar eigen jeugd was uitzonderlijk moeilijk verlopen, omdat er destijds binnen de relatie met haar vader geen veilige hechting mogelijk was geweest. Tot diepe frustratie van beiden. Maar vader bleek als gevolg van de eigen psychische misvorming die hij had opgelopen in zijn jeugd, niet capabel om vanuit liefde voor zijn dochter haar werkelijk te zien en respecteren voor wie zij was. Evenmin toen ze opgroeide tot puber en jongvolwassene, met haar eigen specifieke behoeften en ‘gebruiksaanwijzing’. Vader zat zozeer verstrikt in zijn eigen overlevingsstrategie, dat hij gewoon geen innerlijke ruimte had om af te stemmen op de meest elementaire behoeften van zijn dochter, aan erkenning en waardering. De vaderrol kon hij eenvoudig niet vervullen.

Wankele strategie

Daar kwam nog bij dat de moeder in haar gezin van herkomst, verre van gelukkig was met haar man en zijn gedrag. Als gevolg waarvan ze ‘besloten’ zoveel mogelijk langs elkaar heen te leven. In deze praktische maar wankele strategie om het langer uit te houden met elkaar, probeerde hun hyper-gevoelige dochter zich wanhopig staande te houden. Dat ging gepaard met voortdurend heftig verzet en ageren tegen alles waar haar vader voor stond als man.

Zelfs wanneer het aspecten van de vader betrof die zo gek nog niet waren, en die door iemand anders misschien op waarde waren geschat, veroordeelde ze hem. Volledig en in alles… Dat ging zover, dat ze zelfs de manier waarop hij aan tafel zijn bord leeg at, verafschuwde. Ze liet hem dit zoveel mogelijk merken door zich finaal voor hem af te sluiten. Ze gaf geen of afwerend antwoord op zijn vragen, als hij tenminste probeerde enige belangstelling te hebben voor haar voorbije schooldag. In feite ontkende ze in alle toonaarden dat hij haar vader was. En zij zijn dochter.

Tevredenheid

Het spreekt voor zich dat deze vrouw al jong op zoek ging naar een vriendje, dat in alles het tegenovergestelde was van haar eigen vader. Zodat eindelijk kon worden gecompenseerd waarnaar ze al die jaren intens had verlangd. Ze zocht en vond daarbij een jongeman die vooral haar basale behoefte aan geborgenheid kon garanderen. Een rots in de branding, die veel rekening hield met haar buien, omdat hij niet snel uit balans was te brengen en dus veel kon verdragen. Tegelijk iemand die gemakkelijk kon voorzien in haar financiële veiligheid op bestaansniveau. Zodat ze samen al op jonge leeftijd konden toe komen aan haar behoefte aan kinderen krijgen. Omdat hij het fijn vond haar juist op die drie punten te kunnen faciliteren, klikte het prima. Temeer omdat hijzelf grote moeite had met voelen, en zij als geen ander in staat was te voelen. In feite voelde ze ook voor hem, reden waarom hij zich tot haar aangetrokken voelde. Daarmee was het grondraster van hun relatie hermetisch gesloten. Tot beider tevredenheid.

Na verloop van jaren waarin lange tijd haar meest basale behoeften waren vervuld, begon het te wringen bij deze vrouw. Aangezien er nieuwe behoeften ontstonden, zoals de wens om zich verder te onwikkelen als vrouw in al haar capaciteiten. En dat waren er nogal wat. Aanvankelijk besloot haar man hierin zo veel mogelijk mee te bewegen, ook omdat hij moeilijk anders kon. Zou hij haar beperkt hebben in het uitslaan van haar vleugels, dan was hun relatie direct gestrand. En dus koos hij die andere weg, die in zulke situaties een tijd lang uitkomst biedt. Elkaar zo veel mogelijk vrij laten, zodat ieder z’n eigen leven kan leiden.

Vervreemd…

Dat ging enkele jaren zo, waarbij hij zich steeds meer alleen voelde in hun relatie. Voor haar was dat zo mogelijk nog erger het geval. Immers, zij ontwikkelde zich volop maar hij stond stil. En zo raakte ze steeds meer vervreemd van hem in precies datgene wat ze bij aanvang van hun relatie het sterkst nodig had gehad. Een rots in de branding, die haar onverstoorbaar veiligheid en geborgenheid bood. Maar veel meer ook niet. Dat was immers het ‘oer-contract’ waarop ze elkaar gevonden hadden, en daar hield hij zich keurig aan.

Relaties als deze komen in allerlei varianten voor. In soorten en gradaties. Maar het mechanisme waarop ze uiteindelijk sneuvelen is dat voor één van beide partijen het grondraster dat onbewust was overeen gekomen, zodanig begint te knellen dat het vroeg of laat onverdraaglijk wordt. Soms kan relatietherapie dan uitkomst bieden, alleen al omdat een kundig buitenstaander kan helpen patronen in denken, voelen en gedrag te verhelderen. Maar meestal ontwikkelt dit type verbinding in de liefde zich naar een relatie die zichzelf beëindigt.

Groeien…

Belangrijkste reden daarvan is dat relaties in de liefde bedoeld zijn om aan elkaar te groeien. Juist binnen de bedding van een monogame verbinding ontstaan maximale mogelijkheden om met elkaar, maar ook aan elkaar te groeien. Groei betekent onvermijdelijk dat niets hetzelfde kan blijven zoals het altijd was. Dat de eigen innerlijke blokkades en angsten overstegen worden. En dat geliefden zichzelf bevrijden van de oude neiging elkaars innerlijke pijn op de ander te projecteren. Een passend grondraster, dat 10 of 20 jaar geleden precies tegemoet kwam aan wat beiden nodig hadden van elkaar, blokkeert in het heden de groei van beide partners. Met alle frustratie en pijn van dien.

Soms lukt het met behulp van relatietherapie om het oorspronkelijke, onbewust gesloten ‘contract’, open te breken. En te vervangen door een nieuwe intentieverklaring van beide partners, die een veel breder terrein bestrijkt. Maar meestal faalt zo’n poging omdat één van beiden niet in staat is zich te realiseren dat een relatie per definitie bedoeld is om aan te groeien. En alleen al daarom altijd zal leiden tot verandering van wensen, behoeften en dus ook nieuwe posities ten opzichte van elkaar. Zodat uiteindelijk het beste wat twee mensen individueel aan gaven en capaciteiten hebben te bieden, in hun wisselwerking tot volledige bloei kan komen.

Krachtkoppel

Gelukkig zijn er heel soms unieke relaties waarin twee mensen elkaar vooral versterken in hun beider groei, en daarmee de kwaliteit van hun verbinding kunnen opstuwen tot ongekende hoogte. Het diepe gevoel van vervulling dat zo ontstaat is een ultieme bekroning van wat twee mensen samen kunnen scheppen in de liefde. Niet alleen voor zichzelf, maar juist ook voor al diegenen die zich met hen verbonden voelen. En die hun magische wisselwerking nodig hebben om zich aan te kunnen voeden en spiegelen. Wanneer een krachtkoppel zo’n bedding vindt en daar binnen zichzelf overstijgt, is er reden tot grote vreugde.

Tekst: Herbert van Weerdenburg

| Disclaimer | Persoonlijke situaties van mensen in deze bijdrage zijn bewust zodanig aangepast en vermengd met vergelijkbare situaties, dat eventuele herkenning onmogelijk is geworden. |