Over geen onderwerp is meer gezegd en geschreven dan over de liefde. Het aangeboren vermogen van mensen (en dieren!) om met hart en ziel van een ander levend wezen te houden. Deze innerlijke kracht is zo mysterieus dat het vrijwel onmogelijk is er een definitie van te geven. Elke omschrijving schiet ruimschoots te kort, omdat de energie van het Hart zich niet laat vangen in woorden. Liefde onttrekt zich daarmee aan de capaciteit van ons denkvermogen.

Hooguit zou je kunnen zeggen dat liefde een gave is om de behoeften van de ander tenminste evenveel te kunnen honoreren als wat we zelf behoeven en verlangen. Daarmee is meteen de belangrijkste voorwaarde in beeld die nodig is om werkelijk lief te kunnen hebben. Namelijk empathie. Een kwaliteit die voort komt uit de gave om onszelf werkelijk in te leven in de gevoelsbeleving van een ander. En daarop nauwkeurig en bewust af te stemmen. Hetgeen al vereist dat we onze eigen “agenda” kunnen uitschakelen. Of tenminste tijdelijk parkeren.

Dieren

Zonder empathisch vermogen is het onmogelijk een ander lief te hebben. Want als we niet in staat zijn onszelf op gevoelsniveau te verplaatsen in wat de ander ervaart, zullen we nooit weten wat die ander werkelijk nodig heeft en verlangt. Een betrouwbare graadmeter om te weten of iemand in staat is liefde te geven en ontvangen, is de omgang met dieren. Dient het dier in de eerste plaats om te gebruiken of ons te plezieren? Is het primair in functionele zin voor ons van belang? Of… kunnen we het zien voor wat het werkelijk is. Een bezield, levend wezen, dat beschikt over een eigen bewustzijn. Met mogelijkheden en beperkingen. Een voelend wezen ook, dat net als wij plezier en vrede, maar ook zorg, angst en pijn kan ervaren.

Veel relaties in de liefde tussen mensen lopen vast omdat de ene partner veel beter in staat is om lief te hebben dan de ander. Dat blijkt natuurlijk nooit in het begin van de relatie, wanneer verliefdheid, begeerte, lust en andere heftige gevoelens een grote rol spelen. Het openbaart zich pas wanneer stellen langdurig samen leven, en de houtworm van vanzelfsprekendheid hun relatiehuis is binnen gekropen. Maar ook op het moment dat de ontnuchtering voelbaar wordt van onoverbrugbaar grote verschillen in de gerichtheid waarmee mensen hun leven willen leiden. Waarachtige liefde vraagt altijd om wederkerigheid. Het is een voortdurende uitwisseling van de energie van het hart. Een bewust geven en ontvangen op basis van denken, voelen en handelen.

Ver van liefde…

Meestal is het juist verliefdheid die ons het eerlijke zicht op de ander ontneemt. Het woord zegt het al: ver-liefd…: ofwel ver van liefde. Relatietherapeut en auteur Alfons Vansteenwegen werkte in zijn leven met duizenden stellen, die waren vast gelopen in hun relatie. In zijn boekje De Ongedroomde Eenheid’ legt hij voortreffelijk uit hoe verliefdheid ons een helder zicht op de ander ontneemt. In die tijdelijke vernauwing van ons bewustzijn worden allerlei eigenschappen, wensen en dromen onbewust geprojecteerd op die ander. Hij of zij, prins of prinses, zal – geweldig als hij is – ons voor goed gelukkig maken. Eindelijk hebben we iemand gevonden die zo dol op ons is, dat aan al onze behoeften tegemoet zal worden gekomen…

Wie emotioneel volwassen is, begrijpt dat verliefdheid daarmee volledig los staat van wat werkelijke liefde is. Goed beschouwd is de enige functie van verliefdheid dat twee mensen elkaar aantrekken, om samen te ontdekken wat hen verbindt. Of juist scheidt.

Het vermogen om lief te hebben kan sterk uiteen lopen. Bij sommige mensen is de energie van het hart van nature sterk ontwikkeld. Mede gevormd door aangeboren kenmerken in de persoonlijkheid, de sfeer waarin we opgroeiden, pijnlijke ervaringen op onze levensweg, en de mate waarin we in staat zijn die Oude Pijn in eigendom te nemen. Wie z’n eigen kwetsbaarheid niet onderkent en in eigen beheer neemt, zal nooit in staat zijn de ander werkelijk te zien in zijn (of haar) diepste kracht en kwetsbaarheid. En is daarmee niet capabel om wezenlijk in relatie te zijn. Anders gezegd, wie niet geleerd heeft van zichzelf te houden, zal niet in staat zijn de ander oprecht lief te hebben. En wie op een narcistische manier teveel van zichzelf houdt, en daarmee zijn lage zelfbeeld krampachtig compenseert, evenmin.

Onvermogen

De meeste van de tientallen relaties die ik in in de afgelopen 30 tot 40 jaar heb zien eindigen, liepen vast op gebrek aan bereidheid of op onvermogen van één van beide partners om de eigen kwetsbaarheid volledig in eigendom te nemen. En dus een volledig bewustzijn te ontwikkelen van al datgene in het eigen denken, voelen en gedrag, dat niet in verbinding was met de energie van het hart. Zodat er tenminste verantwoordelijkheid kan worden genomen voor het eigen onvermogen om vrijuit en diepgaand lief te hebben.

Veel partners haken af, juist wanneer een fase in de relatie wordt bereikt wanneer dit onvermijdelijk is geworden. Het prachtige boek ‘Hoe heb ik je lief’ (auteur Piet Weisfelt), zou daarom bij elke voltrekking van huwelijk of samenlevingscontract, moeten worden overhandigd. Juist omdat bij alle nadruk op cognitieve ontwikkeling van onze kinderen in hun schooltijd, leren liefhebben nog steeds finaal ontbreekt.

Zonder voorwaarden

Behalve de “gewone” liefde, is er nog een andere liefde, die in deze tijd steeds meer aandacht krijgt. Ookwel aangeduid als “liefde voor gevorderden”. Namelijk… Onvoorwaardelijke Liefde. Met name in de wereld van spiritualiteit, wordt hier veel over nagedacht en geschreven. Letterlijk betekent het: liefde die niet meer gebaseerd is op de talloze voorwaarden en angsten, de vele “mitsen” en “maren” die onze ratio graag verbindt aan onze bereidheid om de ander volledig lief te hebben, met hart en ziel. Het is een vorm van liefde die ver uitstijgt boven datgene wat – onsympathiek uitgedrukt – te vaak een stilzwijgend contract op ruilhandel is geworden binnen relaties. “Als jij mij compenseert in dit, dan compenseer ik jou in dat”.

Waar gewone liefde al nauwelijks is te vangen in woorden, geldt dat helemaal voor onvoorwaardelijke liefde. In feite is deze bijzondere staat van Liefde volstrekt onbenoembaar. En kan zij alleen worden ervaren (dus nooit begrepen), wanneer we ons denken even helemaal uitschakelen. En volledig durven vertrouwen op de eindeloze stroom liefde die beschikbaar is in ons hartcentrum. Immers, de aanwezigheid van onvoorwaardelijke liefde kan alleen worden gevoeld. Nooit worden begrepen of verklaard.

Kinderen

Toch is er één beeld dat een klein beetje kan verduidelijken waarom het hier gaat. Namelijk de onvoorwaardelijke liefde die we als ouder voor ons eigen kind kunnen voelen. Tenminste, wanneer we in balans en harmonie zijn met onszelf als volwassene. Niet meer gehinderd door allerlei misplaatste verwachtingen en projecties op het kind. Die liefde is zo sterk en onverbrekelijk, dat het niet meer uit maakt of het kind kan voldoen aan het beeld dat wij van hem (of haar) hadden gemaakt. Of gehoopt. Dus ongeacht wat het allemaal kan of niet kan, waarin het succes heeft of “faalt”, en ongeacht of het ons wel terug geeft waar we op hoopten. Die liefde is zonder voorwaarden. Onvoorwaardelijk, onverbrekelijk en eindeloos.

Ook binnen volwassen relaties is het mogelijk om elkaar onvoorwaardelijk lief te leren hebben. Zeker, het is niet eenvoudig maar wel mogelijk. In die zin is het liefde voor liefhebbers. Het veronderstelt dat we zoveel van onszelf hebben leren houden, dat we precies weten wat we nodig hebben in de hartsverbinding met die ander. Maar vooral ook, dat we precies weten wat we te geven hebben en daar vrij over kunnen beschikken. Daarbij is noodzakelijk dat we eerst nauwkeurig in beeld hebben wat ons eigenlijk weerhoudt en blokkeert om de liefde van ons hart vrijelijk en onbeperkt te kunnen delen. Niet alleen in onze ‘piekmomenten’, maar voortdurend, vanzelfsprekend en met vreugde. Elke dag opnieuw.

Innerlijke groei

Daarbij gaat het om het ontwikkelen van een staat van Zijn, een geesteshouding, waarin geen verschil meer bestaat tussen de liefde die we kunnen voelen voor onszelf en dat wat we hebben te geven aan de ander. Want het is onmogelijk ooit meer van een ander te houden dan van onszelf. Proberen we dat toch, dan raken we uiteindelijk leeg, opgebrand en onvervuld. Het is altijd de kwaliteit van de relatie met onszelf, die bepaalt hoever we kunnen gaan in een liefdesrelatie met die ander.

De enige en laatste voorwaarde die dit proces nog vraagt is dat twee geliefden de onvoorwaardelijke bereidheid hebben om bewust te kiezen voor een weg van innerlijke groei. Zodat beide geliefden zich gaandeweg bevrijden van al hun angsten en beperkingen, die de oneindige liefdesstroom van het hart blokkeren.

* Voor wie meer wil lezen over onvoorwaardelijke liefde: Liefhebben Zonder Voorwaarden (auteur: Paul Ferrini). Ondertitel: Reflecties van het Christusbewustzijn. Uitgeverij Ankh Hermes, Deventer.