“Het belangrijkste wat ik hier afgelopen jaren geleerd heb op school, is dat ik lief ben. Dat ik goed, mooi en gaaf ben. Dus helemaal de moeite waard!” Het waren deze woorden van een zeventienjarige scholier die na zijn eindexamen afscheid kwam nemen van z’n docent levensbeschouwelijke vorming, Dirk van der Glind, waardoor hij persoonlijk werd geraakt. Omdat dat nu precies is wat hij beoogt mee te geven aan de kinderen met wie hij werkt. Vanmorgen vertelde Dirk over zijn leven en werk in het tv-programma De Verwondering.

Afkomstig uit een streng christelijk milieu weet hij als geen ander hoe schadelijk de christelijke socialisatie kan uitpakken, wanneer daaraan een vals gods-beeld ten grondslag ligt. En daarmee automatisch ook een vals mens-beeld. Met hem zijn er talloze mensen die soortgelijke psychische schade op liepen in hun jeugd. Het in bepaalde christelijke kringen ingeprente oordeel dat de mens per definitie niet in staat zou zijn tot enig goed, is helaas geen rudiment uit een ver verleden. Nog steeds wordt dit gedachtengoed in sommige, inmiddels marginale, kerkgenootschappen gekoesterd. Maar ook in andere iets minder op het duister gerichte kerken wordt nog altijd wekelijks “schuld beleden”. Week in, week uit. Daaronder ligt elke keer opnieuw de impliciete aanname dat de mens kennelijk vooral geneigd is om kwaad te doen. In plaats van goed.

‘Ben ik goed genoeg…?’

Hele generaties mensen, zoals Van der Glind zelf, hebben al lang en breed afscheid genomen van hun kerken, omdat ze wat daar gezegd werd niet langer konden verdragen. Maar het is een misvatting te denken dat daarmee de immense schade aan het Zelfbeeld van mensen ook daadwerkelijk is geheeld. Het verlaten van een kerk waar deze liefdeloze boodschap van angst werd gecultiveerd is één. Met het helen er van gaat vaak een leven lang heen. Vandaar ook de missie die deze docent levensbeschouwelijke vorming tot de zijne heeft gemaakt. Mede dankzij vragen van leerlingen, die hoge eisen aan zichzelf stellen, en al op jonge leeftijd neigen naar een burn-out. Zoals: “Ben ik goed genoeg…?” En: “Ben ik de moeite waard…?

Schuil gaan

Vragen als deze leven niet alleen bij adolescenten, al zijn ze in hun levensfase vaak indringend aanwezig. Juist ook in mijn werk met volwassenen, ben ik gaan zien dat het meestal deze vragen zijn die onder de daar boven liggende psycho-sociale problematiek schuil gaan. Waar het bij kinderen in deze tijd gelukkig ook vragen zijn geworden, zijn het bij veel volwassenen en ouderen juist de negatieve antwoorden op die vragen. Namelijk: de overtuiging dat zij niet goed genoeg zijn, zoals ze zijn. Dat ze niet lief, niet goed, niet mooi en niet de moeite waard zouden zijn. Maar tekort schieten in van alles en nog wat. En dus kritiek of zelfs ‘straf’ verdienen, van hun partners, ouders, kinderen, en anderen die belangrijk zijn in hun leven.

Problemen binnen relaties, op de werkvloer, binnen families, en welke relationele verbanden dan ook, zijn vaak voor een groot deel terug te voeren op een chronisch gebrek aan zelfwaardering en zelfacceptatie. Het individuele lijden van mensen dat daardoor ontstaat, is soms met geen pen te beschrijven.

Zelfbeeld

Zo moet ik altijd als het gaat over dit thema Zelfbeeld, terug denken aan een man van rond de 65, die linkshandig was geboren en opgroeide in een christelijk milieu. Waarbij natuurlijk ook een school met de bijbel hoorde. Nooit eerder had deze man zijn verhaal kunnen neer leggen bij iemand die daar met aandacht en compassie naar luisterde. Totdat hij vast liep en overspannen raakte.

Als jong kind op de lagere school was hij overgeleverd geweest aan de grillen van een hardvochtige onderwijzeres, die hem probeerde bij te brengen dat zijn linkshandigheid een afwijking was. En daarom met kracht moest worden afgeleerd. Eén van haar technieken daarbij was hem voor de hele klas te kleineren en vernederen, wanneer hij even vergat dat hij beslist rechtshandig diende te schrijven van haar. Hielp dit niet voldoende, dan moest hij naar voren komen. En kreeg hij met een lineaal harde klappen in zijn linkerhand. Zijn stotteren, dat daarvan het traumatische gevolg was, bleef hem een leven lang vergezellen.

Herwonnen levenskracht

Ik zag een lieve, creatieve en zorgzame man tegenover me zitten die, vrij ongewoon voor zijn leeftijd, eindelijk om hulp vroeg. En voelde meteen grote sympathie voor hem. Precies die ene stap die hij uiteindelijk zette, maakte het grote verschil in het beëindigen van zijn lange en vooral ook eenzame lijdensweg. Binnen het bestek van een aantal gesprekken, zag ik hoe goed het hem deed om met een beetje hulp zichzelf eindelijk te kunnen bevrijden van zijn jeugdtrauma. Het schrijven van een brief aan zijn onderwijzeres, hielp enorm in het hervinden van zijn kracht en gevoel van eigenwaarde. En ik mocht er getuige van zijn hoe hij een aantal maanden later kon beschikken over een stuk herwonnen levenskracht, dat hem ondanks alles nooit verlaten had.

Overstijgen

Zoals de drijfveer van Dirk van der Glind in zijn werk is mensen te helpen op staan uit wat hen gevangen en klein houdt, zo speelt ditzelfde thema dagelijks op vele plekken waar mensen aankloppen voor psychische hulp. Velen van hen hebben een christelijke achtergrond, soms lang geleden. Waarbij de verkrampte programmering in feite altijd dezelfde is gebleven. Namelijk: “Ik ben niet goed genoeg…” En wie vanuit die innerlijke overtuiging leeft, zal een onnoembaar aantal ervaringen aantrekken in dit leven, die dit lijken te bevestigen. Want zo werken de onzichtbare wetten van het Universum. Wat we uitstralen aan energie komt altijd bij ons terug, linksom of rechtsom. Net zolang totdat we de innerlijke overtuiging af leggen door haar te overstijgen.

Het werk van Dirk met zijn scholieren is van grote waarde, evenals zijn boeken. En aan alle kerken geef ik graag het volgende advies. Vrijblijvend natuurlijk, en gratis, want het is zondag… Namelijk, laten we de “schuldbelijdenis” die mensen zo klein houdt, eens schrappen en vervangen door iets nieuws. Alleen maar bij wijze van experiment. En laten we dat eens doen door gezamenlijk een eigentijds antwoord daarop luid en duidelijk uit te spreken. Ieder voor zich en daarmee ook gezamenlijk. Bij voorkeur staand. Waarvan de tekst ongeveer als volgt kan luiden.

Liefdevol voornemen

“Lieve God, ik weet dat ik van nature goed en lief ben. Ik ben immers geschapen naar uw beeld. Afgelopen tijd heb ik mijn best gedaan mijzelf te waarderen en te respecteren. Ik heb geprobeerd om binnen m’n mogelijkheden mijn naasten lief te hebben en te waarderen om wie ze Zijn. Indachtig uw verlangen onszelf en de ander in gelijke mate lief te hebben. Zodat er harmonie en vrede kan zijn met ieder mens van goede wil. Ook komende week zal ik me daarvoor inspannen. Dat beloof ik mezelf, omdat ik graag wil leven in vrede en harmonie.”

Het zal misschien heel even wennen zijn, voordat deze tekst helemaal eigen wordt. Maar aangezien die andere belijdenis al eeuwen lang heeft geleid tot grote ellende en eindeloos menselijk lijden, wordt het langzamerhand tijd voor iets nieuws. Iets wat een gezond zelfbeeld bewust stimuleert en bekrachtigt.

Tekst: Herbert van Weerdenburg