In alle vroegte stond ik vanmorgen in een bleek voorjaarszonnetje bij de shop van een tankstation op mijn gemak de voorpagina’s van acht verschillende dagbladen te bekijken. Naast de bekende onheilstijdingen waarmee krantenredacties gewend zijn hun pagina’s te vullen, opende één van de bladen met een pagina-brede foto van een lammetje in de vroege ochtendzon, op een met rijp bedekt grasland. De frisheid van de ochtend leek haar niet te deren. Omdat ze volledig aanwezig was in het NU van het moment waarop ze fotografisch werd vereeuwigd. De lieve onschuld van een lam, dacht ik. Een mooier begin van deze ongerepte dag is niet mogelijk.

Als er één aspect van het leven is dat dankzij de collectieve beperkingen van deze tijd een stevige revival beleeft, dan is het ongetwijfeld dankbaarheid. Tot voor kort een van de minst sexy onderwerpen om het over te hebben. Maar inmiddels beleeft dankbaarheid een herwaardering die opvallend is. Kennelijk werkt het voor ons mensen zo dat we eerst moeten verliezen wat ons dierbaar is, voordat we weer echt kunnen voelen hoeveel het eigenlijk wel niet voor ons betekent. De mooiste illustratie daarvan is natuurlijk de verwelkoming van de Lente, die zich na elke kille winter opnieuw aandient.

Beleving

Dankbaarheid is een mentale staat van zijn, een geesteshouding, die moeilijk kan worden aangeleerd. Het is een gemoedsgesteldheid die we kunnen ervaren, of die juist ontbreekt. In het eerste geval ontstaat er een beleving van harmonie en innerlijke vrede met wat nu is. Maar is die beleving juist afwezig, dan roept het gevoelens op van tekort, verveling en innerlijke onvrede.

Vaak heb ik me afgevraagd waarom de ene mens zoveel gemakkelijker in contact kan komen met gevoelens van dankbaarheid, dan de andere. Is het een gave, die aangeboren is…? Of is het eerder iets wat gaandeweg ontwikkeld raakt in de manier waarop we als kind geconditioneerd werden door onze sociale omgeving? Immers, een kind dat op jonge leeftijd bij zijn of haar identificatiefiguren vrede en dankbaarheid heeft gezien met wat is, zal onbewust iets van die innerlijke gesteldheid over nemen. Dat het omgekeerde ook het geval is, mag duidelijk zijn.

Kleine dingen

Natuurlijk zijn ook de ervaringen die het kind in z’n verdere leven zelf op doet, van groot belang hierbij. Zo is opmerkelijk dat kinderen met een serieuze (verstandelijke) beperking, of gezondheidsproblemen op jonge leeftijd, vaak zoveel blijmoediger hun dagelijks leven kunnen ervaren, dan sommige anderen. Als geen ander hebben zij geleerd te kunnen genieten van de schoonheid van ‘kleine’ dingen in het leven, die er wel zijn.

In elk geval valt op dat veel mensen die de oorlogsjaren (1940-1945) nog bewust hebben meegemaakt, de collectieve beperkingen van dit moment, gemakkelijker lijken te doorstaan dan de jongere generaties. Misschien heeft dat vooral te maken met het fenomeen vanzelfsprekenheid. Alles wat altijd automatisch in ruime mate voor handen was, wordt vroeg of laat vanzelfsprekend. En precies daarin ligt de oorsprong van een gebrek aan waardering en dankbaarheid. Tijdens de oorlogsjaren, waarvan niemand wist hoe lang die zouden duren en of er ooit een einde aan zou komen, is de vanzelfsprekendheid van vrijheid, comfort en overvloed lange tijd weg gevallen. En dus is juist daar bij velen van hen de kiem gelegd voor een innerlijke houding die gericht is op waardering van wat er wel is.

Cynisme als gif

In de jaren ’90 hield Ruud Lubbers, de minister-president die dit land het langst heeft gediend, een gepassioneerd pleidooi tegen het cynisme. Dat toen al steeds meer om zich heen greep in brede lagen van de bevolking. Het was een opvallende oproep voor een politicus, die bekend stond als pragmatisch en wars van idealistische vergezichten. Hoewel hij in de media weinig applaus oogstte met zijn toespraak, zijn die woorden bij mij altijd blijven hangen. Lubbers kenschetste cynisme als een gif dat de samenleving ernstige schade toe bracht. Nooit eerder was ik het zo eens met hem als toen.

Cynisme is een virus, waarop ondankbaarheid kan uitgroeien tot diepe frustratie en een permanente onvrede met wat is. In z’n meest extreme vorm leidt het er toe dat niets goeds meer verwacht wordt, van wie dan ook. Cynisme beperkt ons blikveld tot datgene wat “verkeerd” is, “fout”, of wat beslist niet had mogen gebeuren. Tenminste, binnen het beperkte blikveld dat ons mensen eigen is, en zolang we door de bril van angst naar het leven blijven kijken.

Samenzweringstheorieën

Het toppunt van cynisme in deze tijd zijn de talloze samenzweringstheorieën, waar veel twintigers en dertigers – maar niet alleen zij – hun vrije tijd mee vullen. Op media zoals Youtube, zijn duizenden spannende video’s te vinden, die de meest complexe complottheorieen aannemelijk proberen te maken. De rode draad in deze hype is dat Het Kwaad op alle mogelijke manieren bezig is ons mensen in zijn greep te krijgen. En dat we dat allemaal moeten weten, zodat we ons kunnen wapenen tegen dat kwaad. Vooral veel jongeren hebben een halve dagtaak aan het bijhouden van deze nieuwste verslaving.

Wat ze daarbij vergeten, is dat het kwaad altijd een uiting is van diepe, menselijke angsten. En hoe meer je jezelf voedt met denkbeelden die gebaseerd zijn op angsten, hoe meer het hart verkrampt en verkilt. Erger nog, hoe minder we in staat zullen zijn om de aanwezigheid van harmonie en liefde te kunnen ervaren….

Voeden…

Misschien dat het andere virus, dat de samenleving nu zoveel beperkingen oplegt, daarin ergens toch voor een remedie kan zorgen. Omdat het helpt onszelf te herinneren aan dat wijzelf het zijn die altijd opnieuw kunnen kiezen waarmee we onze geest willen voeden. Want die vrijheid zal nooit verloren gaan. De vrije wil om af te stemmen op het meest kostbare waarmee ieder mens geboren is. En dat in onbeperkte mate, in grote overvloed aanwezig is om ons heen. Tenminste, als we er voor kiezen haar te willen zien. Namelijk de liefde van het hart, die in staat is alles te transformeren. Ook onze diepste angsten.

Bewust afstemmen op dankbaarheid, is daarbij de sleutel. Wie zelfs maar één dankbare gedachte denkt, oprecht en met aandacht, voelt onmiddellijk iets veranderen in de eigen gevoelsbeleving. Want dankbaarheid opent direct de Poort naar de energie van ons hart, die verbonden is met de universele liefde die ons permanent omringt.

Herbert