Terwijl ik koffie zette, zag ik mijn achterbuurman druk in de weer. Een oudere man van ruim 75 jaar, die zich met allerlei klussen uitstekend weet te vermaken in zijn grote tuin. Het is heerlijk om hem bezig te zien, op z’n dooie akkertje. Nooit is bij hem ook maar een spoor van haast of stress te bespeuren. Alles verloopt in het kalme tempo van iemand die niks hoeft te doen als hij geen zin heeft. Maar die er puur van geniet om wat bezig te zijn met zijn handen. Zoals het in alle rust wassen van zijn auto.

Een uur later was hij omstandig bezig met zijn nieuwste aanwinst, die veel wind bleek te vangen. Nadat ik een poosje had staan kijken, werd me duidelijk wat het was. Een plastic beschermhoes die naadloos om zijn auto heen past. Best een uitdaging om dat in je eentje te doen, helemaal als het waait. Fijn wanneer mensen zo goed voor hun auto zorgen, dacht ik nog. Want het beleven van een min of meer persoonlijke relatie met ons voertuig, spreekt me van nature aan.

Afstand…

Pas de volgende dag drong ineens het waarom van zijn actie tot me door. Angst voor Het Virus…! Om er zeker van te zijn dat ik het goed begrepen had, sprak ik hem later die dag even aan. En jawel, het bleek “uit voorzorg”. Natuurlijk hield ik gepaste afstand van hem, want afstand is inmiddels de meest aanbeden afgod van 2020. Anders had ik wellicht mijn hand even bemoedigend op z’n schouder gelegd.

In het zorgcentrum waar een oude bekende van me woont, mag ze geen bezoek ontvangen van de kinderen die ze ooit zelf gebaard heeft. Al zes weken niet. Het personeel daar heeft er nu een nieuwe richtlijn bij gekregen. De verzorgenden mogen in hun vrije tijd thuis ook zelf geen bezoek meer ontvangen. En hen wordt sterk afgeraden nog bij vrienden en kennissen op bezoek te gaan, in hun vrije tijd.

Touwen

Terwijl ik bij een bijna lege snackbar buiten stond te wachten op een kroket, wilde een andere klant graag even gebruik maken van het toilet. “Uitgesloten”, werd haar nors verzekerd, want te gevaarlijk. De koster van het middeleeuwse dorpskerkje die ik onlangs sprak, vertelde me dat hij bij het luiden van de klokken voor bijzondere gelegenheden, nu handschoenen draagt. Omdat als hij ziek zou worden, een ander het luiden moet kunnen overnemen, waarbij voorkomen moet worden dat via de touwen besmetting zou kunnen optreden. Want touwen zijn nu eenmaal moeilijk te desinfecteren, zei hij.

De assistente van de tandartsenpraktijk waar ik me onlangs inschreef, en waar al het personeel al sinds mensenheugenis mondkapjes draagt, verontschuldigde zich dat ik niet kon worden ingepland. Richtlijnen. En de woningcorporatie van mijn overburen, voert al 2 maanden geen reparaties meer uit. Tenzij er acuut gevaar dreigt. Gelukkig was mijn alleenstaande buurvrouw op leeftijd deze week blij verrast, toen ze zomaar een bloemetje op haar stoep vond. Maar toen ze wilde vragen van wie het kwam, en heimelijk behoefte had aan een praatje, was de bezorger al haastig ingestapt in zijn auto. Uit angst voor besmetting. Alsof ze lepra zou kunnen hebben…

Collectieve angstpsychose

Zomaar een paar praktische belemmeringen waartoe we ons hebben te verhouden. Alle ingegeven door angst. Want dat is de rode draad bij al deze voorbeelden. Mensen zijn bang en laten zich volledig leiden door hun angst. En wanneer maar genoeg mensen angstig zijn, ontstaat er iets wat sterk doet denken aan een collectieve angstpsychose. Dat is een toestand waarin de angst niet meer in verhouding staat tot de realiteit. De gevolgen daarvan op de mentale en emotionele huishouding van mensen, zijn zeer ingrijpend. Omdat angst, van welke oorsprong ook, altijd leidt tot verkramping in het lichaam. Ook wanneer we ons dat niet eens bewust zijn, spannen onze spieren aan zodra we zelfs maar één angstige gedachte denken…

Maar de psychische schade gaat nog verder. In het bijzonder voor de bijna 3 miljoen volwassen mensen in dit land die alleengaand of -staand zijn. Verdeeld over alle denkbare leeftijdsgroepen, dus zeker niet alleen onze ouderen en bejaarden. De meeste alleengaanden zijn al 2 maanden lang niet meer in de gelegenheid geweest om iemand aan te raken, of zelf aangeraakt te worden. Zelfs het geven van een hand, als uitdrukking van menselijk contact en waardering, is niet meer mogelijk. Nee, ik heb het niet alleen over alle weduwen en weduwnaars in dit land. Maar ook over de leerkracht van 32 die nog geen vaste relatie heeft. De verzorgende, die nog studeert en bewust single is. De winkelmedewerkster die na haar echtscheiding nu een jaar alleen is. Of de beelhouwer die bewust alleen leeft, om meer ruimte te hebben voor zijn creatieve processen. Zij allen betalen een hoge prijs voor de collectieve angst die mensen in de greep houdt.

Experiment…

Ooit werd in een nu beschaafd Europees land een geheim wetenschappelijk experiment gehouden. om te kijken wat het effect is op de mens die moet leven zonder aanraking. Daarvoor werden in een groot weeshuis twee groepen van tien zuigelingen geselecteerd. Beide subgroepen kregen hun optimale voeding. De ene groep ontving die voeding op de gebruikelijke manier, waarbij ze op schoot lagen en werden geknuffeld en gekoesterd zoals dat hoort. De andere groep kreeg precies dezelfde voeding, op dezelfde tijden. Maar deze baby’s werden bewust niet aangeraakt…. Van deze laatste groep werden bijna alle baby’s ernstig ziek en er overleden zeven van hen…. Terwijl van de eerste groep alle tien zuigelingen zich voorspoedig ontwikkelden. Een dergelijk gruwelijk experiment zou in deze tijd gelukkig niet meer mogelijk zijn, omdat iedereen inmiddels weet hoe cruciaal lichamelijke aanraking is.

Van kinderen die een moeder hebben die om welke reden dan ook niet of nauwelijks in staat is lichamelijke affectie te geven, weten we dat dit desastreuze effecten heeft op hun hele verdere leven. Met name ook op hun zelfbeeld. Lang geleden verscheen een boekje van een destijds bekende Amerikaanse “pedagoog”, die tot de conclusie gekomen was dat het beter was om kinderen vooral niet aan te raken. Ook niet als baby of peuter, huilend in wieg of bedje. Aanraking en streling van kinderen moest volgens hem zo consequent mogelijk worden vermeden, zodat het kind gehard werd.

In 1992 studeerde ik samen met een vrouw die was groot gebracht door een moeder die nauwkeurig had gepraktiseerd wat die “pedagoog” had verkondigd. Tijdens een college ontwikkelingspsychologie hoorden we van deze wrede zienswijze. Al snel werd me duidelijk hoe groot de ellende in het leven van deze fijne vrouw was. Als direct gevolg van haar chronisch gebrek aan lichamelijke affectie, gedurende haar hele jeugd. Ze had nooit bij haar moeder op schoot gezeten, was nooit gestreeld, geknuffeld of gekoesterd. Ik was verbijsterd omdat ik dat niet voor mogelijk hield. Ze nam het haar moeder niet eens kwalijk, want die had gemeend dat dit het beste was voor haar dochter.

Emotionele verkleuming

Het is goed ons te realiseren dat aan de wurgende houdgreep van de angst waarin velen momenteel leven, een prijskaartje hangt. En dat is de emotionele schade die ontstaat bij miljoenen mensen die alleen leven, omdat ze geen relatie of andere verbinding in de liefde hebben. Zij kampen met een fysieke en emotionele verkleuming die z’n weerga niet kent.

Wanneer het gaat over onze angst, is het goed het volgende te bedenken. Kosmisch gezien is er in het hele Universum maar één oer-wet, waarlangs zich alles wat leeft of energie heeft, afspeelt. Aan het ene einde van dat continuum bevindt zich Angst en alles wat gerelateerd is aan angst. Aan het andere eind bevindt zich Liefde en alles wat voort komt vanuit liefde. Als mens bevinden we ons voortdurend ergens op de glijdende schaal tussen die twee grondpolariteiten. Bij alles wat we denken, voelen, doen of laten, worden we geleid en gevoed door Angst of Liefde. Laten we ons meer leiden door Angst, dan zullen we ervaringen aantrekken die onze angst bevestigen. En die dus leiden tot nog meer angst en verkramping. Maar zijn we daarentegen afgestemd op Liefde, dan scheppen we ervaringen van harmonie en innerlijke vrede.

Uitnodiging

Juist in deze tijd van Angstdenken en dito verkramping, ligt er een uitnodiging ons dat verschil tenminste bewust te zijn. Zodat we in elk geval kunnen kiezen voor de realiteit van ervaringen die we uiteindelijk zelf oproepen. Wanneer we dat bewustzijn eenmaal diep tot ons hebben laten door dringen, zullen we heus niet roekeloos zijn. Omdat dat geen liefdevolle omgang met onszelf zou betekenen. Maar we zullen evenmin kiezen voor de automatische piloot, die blind vaart op het kompas van de Angst. En die op z’n best hooguit schijnveiligheid biedt.

Herbert